دسته: اخبار کسب و کار

در سال‌های اخیر، محسن رنانی، اقتصاددان اصلاح طلب، پا را از دایره اقتصاد کلاسیک فراتر گذاشته و وارد قلمرویی شده که بیشتر شبیه به زمین‌ بازی «روان‌شناسی عامه‌پسند» و «توصیف‌های گلخانه‌ای از مغز» است. جایی که اصطلاحاتی چون “کورتکس”، “آمیگدال”، “مغز خزنده” و غیره به‌طرزی شگفت‌انگیز، نه در آزمایشگاه، بلکه در تحلیل توسعه‌نیافتگی ایران، ظهور می‌کنند و مرز بین علم، تفسیر، داستان و شوآف فکری را برمی‌دارند.

اما چرا چنین روایاتی، با این‌که جذابند، خطرناک و گمراه‌کننده‌اند؟

مغز، اقتصاد نیست؛ تشبیه‌های خنثی و گمراه‌کننده

رنانی در گفتارها و نوشته‌هایش گاه جامعه ایران را یک ارگانیسم گرفتار “مغز خزنده” توصیف می‌کند. به این معنا که تصمیم‌گیری‌های ما بر اساس واکنش‌های بدوی و غریزی است، نه بر پایه تحلیل منطقی که در “کورتکس پیش‌پیشانی” انجام می‌شود. این حرف، در نگاه اول، علمی به نظر می‌رسد، به‌خصوص وقتی کلماتی چون “نورون”، “تکامل مغزی”، “آمیگدال” و “لوزالمغز” در کنار مفاهیم جامعه‌شناختی و اقتصادی قرار می‌گیرند.

اما آیا واقعاً می‌توان رفتارهای اجتماعی، سیاسی و تاریخی یک ملت را با ارجاع به ساختارهای مغزی توجیه کرد؟ این همان جایی است که شبه‌علم آغاز می‌شود: فروکاست یک پدیده پیچیده فرهنگی به سازوکارهای بیولوژیکی، بدون هیچ سند تجربی جدی. نام این کار «نورو-تخیّل» است، نه علم.

فروکاست‌گرایی زیستی: علم یا ایدئولوژی پنهان؟

وقتی رنانی می‌گوید “مغز ایرانی هنوز در سطح آمیگدال تصمیم می‌گیرد”، درواقع در حال فروکاست یک تاریخ پیچیده به یک تئوری ساده‌انگارانه‌ی زیستی است. این نگاه، بیش از آن‌که علمی باشد، نوعی «ایدئولوژی پنهان» دارد: ملت را کودک، ترسو و نیازمند “هدایت عقلانی” تصویر می‌کند و خودِ گوینده را در جایگاه منجیِ عقلِ سرکوب‌شده قرار می‌دهد.

همان‌طور که آنتونی گیدنز هشدار داده، استفاده نابجا از استعاره‌های علمی، خصوصاً در علوم انسانی، نه تنها چیزی را توضیح نمی‌دهد بلکه “ابهام را به‌جای روشنی می‌نشاند”.

وقتی کورتکس کار نمی‌کند، سخنران بیشتر حرف می‌زند

در واقع آن‌چه رنانی در نقد جامعه ایرانی می‌گوید، بیشتر به سلیقه‌ی شخصی، خستگی سیاسی و ناامیدی روشنفکرانه‌اش شبیه است تا تحلیل علمی. مغز، سیستم عصبی و رفتار، همگی موضوعاتی پیچیده و تخصصی‌اند که نیازمند تحلیل آماری، روش‌شناسی دقیق، و سال‌ها تحقیق هستند نه صرفاً خواندن چند مقاله نیچر و تد تاک.

او نه نوروساینتیست است و نه روان‌شناس، و بدتر این‌که در هیچ‌کدام از تحلیل‌هایش به ارجاعات علمی معتبر، داده‌های تجربی یا متدولوژی تحقیق اشاره نمی‌کند. در نتیجه، بیشتر شاهد «شبه‌علم تزئینی» هستیم تا روشنگری علمی.

نسخه برای نجات؛ کمتر کورتکس بگوییم، بیشتر فکر کنیم

جامعه ایران مشکل دارد، بی‌شک. اما درمان این مشکلات، با تشبیه مغز به حکومت، یا تقلیل فرهنگ به آمیگدال، میسر نمی‌شود. بلکه نیاز به تحلیل ساختاری، داده‌محور و مشارکتی دارد. ما بیش از آن‌که مغزمان خراب باشد، گرفتار ساختارهای معیوب، نظام‌های رانتی، و فقدان عقلانیت جمعی در سطوح سیاسی و اجتماعی هستیم.

و شاید، همین‌که روشنفکر ما به جای چالش‌های اجتماعی، به «مغز» مردم حمله می‌کند، خود گویای بحران روشنفکری در ایران باشد.

رشد شرکت‌های صوری و اجاره هویت افراد ناآگاه، به ابزار اصلی فرار مالیاتی در اقتصاد ایران تبدیل شده است.
طبق گزارش مهر، افراد سودجو با اجاره یا خرید مدارک هویتی افراد نیازمند یا بی‌اطلاع، اقدام به ثبت شرکت‌های کاغذی می‌کنند و با صدور فاکتورهای جعلی، میلیاردها تومان از درآمد دولت را از چرخه مالیاتی خارج می‌کنند.

هادی خانی، دبیر شورای عالی مقابله با جرایم پولشویی، این پدیده را «ویروسی ریشه‌دار» در اقتصاد ایران خواند که نه‌تنها موجب فرار مالیاتی، بلکه بستری برای پولشویی و کلاهبرداری‌های کلان شده است.

طبق اعلام سازمان امور مالیاتی، نزدیک به ۲۰ درصد اظهارنامه‌های مالیاتی با معاملات صوری یا شرکت‌های بی‌هویت مخدوش هستند.

شرکت‌های صوری با جعل گردش مالی، به کاهش درآمد مشمول مالیات شرکت‌های اصلی کمک می‌کنند. این اقدام نه‌تنها به شفافیت اقتصادی ضربه می‌زند، بلکه عدالت مالیاتی را نیز خدشه‌دار می‌کند.

راهکارها شامل: اعتبارسنجی دقیق متقاضیان ثبت شرکت، تطبیق کد ملی با هویت واقعی، الزام استفاده از دفاتر قانونی، و پایش تراکنش‌های مشکوک است. اما خلأهای قانونی همچنان راه را برای این تخلفات باز گذاشته‌اند.

مبارزه با شرکت‌های صوری، گامی کلیدی برای حفظ درآمدهای عمومی و سلامت اقتصاد ایران است.

وقتی اختلافات ایلان ماسک با رئیس‌جمهور آمریکا بالا می‌گیره، روسیه وارد گفتگو می‌شه—و این بار نه با پهپاد یا تحریم، بلکه با یه پیشنهاد دوستانه: «اگه ماسک بخواد، ما بهش پناهندگی سیاسی می‌دیم!»

روسیه: بیا که جا هست!

به گزارش خبرگزاری تاس، دیمیتری نوویکوف، معاون اول کمیته امور بین‌الملل دومای روسیه گفته:

«اگه ایلان ماسک به پناهندگی نیاز داشته باشه، روسیه آماده‌ست!»
البته بلافاصله یه تبصره هم زد:
«ولی به‌نظرم ماسک یه بازی دیگه‌ای داره درمیاره و بعیده واقعاً دنبال پناهندگی باشه.»

کرملین: ما فقط تماشاچی‌ایم

در همین حال، دیمیتری پسکوف، سخنگوی کرملین هم توپ رو انداخت تو زمین واشنگتن و گفت:

«این یه مسئله داخلی آمریکاست و ما قصد دخالت نداریم. مطمئنیم رئیس‌جمهور آمریکا خودش بلده باهاش کنار بیاد.»

پس چی شده بین ترامپ و ماسک؟

همه‌چی از یه‌سری افشاگری، توییت و تیکه‌پراکنی شروع شد. از یه طرف ترامپ به ماسک می‌پره، از اون طرف ماسک هم دست‌بردار نیست. انگار در آستانه‌ی انتخابات، بیزینس‌من‌ها و سیاستمدارها با هم وارد فاز جدی دعوای خانوادگی شدن.

خلاصه خبر: روسیه پیشنهاد پناهندگی به ایلان ماسک داده، البته بیشتر برای شوآف تا واقعیت. با این حال، وقتی دشمن دشمن‌ت می‌گه «بیا پیش ما»، یعنی اوضاع بین ماسک و واشنگتن خیلی داغه!

در حالی که برخی فروشگاه‌های لوازم خانگی ادعا می‌کنن “همون قیمت پارسال رو می‌گیریم”، یه نکته کوچولو رو جا می‌ندازن: هزینه‌های جانبی که بی‌سروصدا از مشتری می‌گیرن!

از قیمت سال قبل تا تحویل به سبک امروز

اکبر پازوکی، رئیس اتحادیه فروشندگان لوازم خانگی، توی یه برنامه تلویزیونی گفت: بعضی فروشگاه‌ها کالا رو به ظاهر با همون قیمت‌های پارسال عرضه می‌کنن، اما تا پول کامل رو نگیرن، کارتنِ کالا رو از قفسه هم تکون نمی‌دن. نه فقط این، بلکه توی فاکتور می‌نویسن «مشتری حق باز کردن کارتن رو قبل از نصب نداره»؛ یعنی اگه مشکل فنی باشه، باید مستقیم بری سراغ تولیدکننده. دم در فروشگاه؟ خبری از مسئولیت نیست.

سود صفر؟ یا صفر شفافیت؟

پازوکی همین‌طور به تبلیغاتی اشاره کرد که می‌گن “ما فقط با سود ۰ تا ۱ درصد می‌فروشیم”. سوال اینجاست: این پول از کجا میاد؟ اگر این فروش‌ها با تسهیلات بانکی انجام می‌شن، خوبه که شرایط دقیقش شفاف‌سازی بشه. چون رقابت برای فروشگاه‌های کوچیک توی این شرایط عملاً غیرممکن می‌شه.

زنجیره‌ای‌ها: در بازی، ولی خارج از قوانین اتحادیه

جالب‌تر اینکه فروشگاه‌های زنجیره‌ای لوازم خانگی، عضو اتحادیه نیستن! مجوزشون رو مستقیم از وزارت صمت می‌گیرن، و با تبلیغاتِ پرزرق و برق توی شهر و اتوبان‌ها، حسابی گوی رقابت رو از بقیه دزدیدن.

پازوکی معتقده این مدل فعالیت‌ها، خلاف اصل ۴۴ قانون اساسیه؛ همون اصلی که باید جلوی انحصار و تمرکز اقتصادی رو بگیره.

خلاصه این ماجرا: با برچسب «قیمت پارسال»، بعضی فروشگاه‌ها دارن امسال کلی سود می‌کنن؛ بی‌آنکه حتی پاسخگو باشن. نه خبری از خدمات درست، نه شفافیت، نه رقابت سالم. تو این بازار، همیشه اون چیزی که می‌بینی، همه‌ی ماجرا نیست!

در حالی که ایران سعی دارد با گسترش روابط استراتژیک با شرق، نقشه‌های تحریمی غرب را بی‌اثر کند، یک سری سیگنال‌های بحث‌برانگیز از داخل کشور، توجه‌ها را به خود جلب کرده‌اند—این بار از طرف کسی که زمانی چهره نمادین «برجام» بود.

صالحی و یک نطق غیرمنتظره

علی‌اکبر صالحی، رئیس سابق سازمان انرژی اتمی و معمار اصلی برجام، اخیراً در گفتگویی تلویزیونی، گلایه‌هایی نسبت به چین و روسیه مطرح کرده. او مدعی شده که روسیه اجازه استفاده از سوخت ایرانی در نیروگاه بوشهر را نداده و چین هم کارخانه UCF اصفهان را نیمه‌کاره رها کرده.

اما ماجرا آن‌طور که گفته شده نیست. اطلاعات رسمی نشان می‌دهد که نیروگاه بوشهر با تمام ظرفیت فعال است و UCF اصفهان هم در حال کار. در واقع، قسمت‌هایی از پروژه‌ای که صالحی ناقص می‌داند، توسط دانشمندان ایرانی تکمیل شده و زیرساخت آن‌هم پیش‌تر توسط چین فراهم شده بود.

شرق‌گرایی با چاشنی تردید؟

این اظهارات درست در آستانه نشست شورای حکام آژانس بین‌المللی انرژی اتمی مطرح شده؛ جایی که چین و روسیه، تاکنون سدی مقابل اجماع ضد ایرانی در آن بوده‌اند. حالا برخی ناظران می‌پرسند:
آیا این حرف‌ها بی‌ربط به فضای دیپلماسی نیست؟ یا قرار است با تخریب روابط با شرق، فضا برای بازگشت به سناریوی فشار حداکثری غرب باز شود؟

در واقع، همان‌طور که غرب به دنبال اجماع‌سازی برای ارسال پرونده ایران به شورای امنیت است، برخی جریان‌های داخلی شاید ناخواسته (یا خواسته؟) در حال پازل‌چینی برای تکمیل آن باشند.

سؤال بزرگ صبح امروز

وقتی ایران در حال بازی در زمین‌های جدیدی مثل بریکس و پیمان‌های اقتصادی نوظهور است، آیا تضعیف روابط با شرکای شرقی، آن‌هم از داخل، به نفع آینده اقتصاد و سیاست خارجی کشور است؟ یا اینکه برخی هنوز دل در گرو مسیرهای امتحان‌شده دیپلماسی کلاسیک با غرب دارند؟

خلاصه‌اش اینه:
«دیپلماسی گاهی مثل فوتبال می‌مونه؛ وقتی تیم داره خوب بازی می‌کنه، پاس اشتباه از وسط زمین ممکنه بازی رو وا بده.»

در یک حرکت حساب‌شده و آینده‌نگر، ایران یک قدم دیگر به پیوستن به بانک توسعه نوین بریکس (NDB) نزدیک شد؛ نهادی که بیش از هر چیز، نماد همکاری جنوب‌جهان و اقتصادهای نوظهور است.

در جریان نشست مقامات اقتصادی سازمان همکاری شانگهای در پکن، محمدرضا فرزین، رئیس‌کل بانک مرکزی ایران، با دیلما روسف، رئیس بانک توسعه بریکس و رئیس‌جمهور سابق برزیل، دیدار و گفت‌وگو کرد. محور صحبت‌ها؟ تقویت تعاملات بانکی و آماده‌سازی برای حضور فعال‌تر ایران در خانواده اقتصادی بریکس.

ایران: قدرت نوظهور در مسیر چندجانبه‌گرایی

فرزین در این دیدار از ظرفیت‌های اقتصادی ایران گفت—از موقعیت جغرافیایی استراتژیک تا نیروی انسانی توانمند و عملکرد اقتصادی باثبات در سال‌های اخیر. او تأکید کرد که ایران نه‌تنها عضو هیئت‌مدیره صندوق بین‌المللی پول است، بلکه ریاست یکی از گروه‌های آن را نیز بر عهده دارد. به‌عبارتی، ایران فقط در را نمی‌زند؛ قبلاً داخل رفته و نشسته سر میز!

بریکس: روی خوش به اقتصاد ایران

در آن سوی میز، روسف هم بی‌پرده گفت که اقتصاد ایران را قوی و تأثیرگذار می‌بیند و از حضور یک بازیگر منطقه‌ای با ظرفیت‌های بالا در بانک توسعه بریکس استقبال کرد. او همچنین وعده داد که در جلسات آینده بریکس از عضویت ایران حمایت خواهد کرد. بله، گویا کارت دعوت تقریباً صادر شده!

چرا این مهم است؟

بانک توسعه نوین بریکس، که در سال ۲۰۱۴ توسط برزیل، روسیه، هند، چین و آفریقای جنوبی راه‌اندازی شد، هدفی روشن دارد: تأمین مالی پروژه‌های زیربنایی و توسعه پایدار در کشورهای عضو. حالا که ایران در کنار کشورهایی مثل مصر، امارات و اتیوپی به جمع بریکسی‌ها پیوسته، ورود رسمی به این بانک می‌تواند دسترسی به منابع مالی بین‌المللی و تقویت جایگاه جهانی را سرعت ببخشد.

به زبان ساده: ایران دارد از تک‌قطبی‌گرایی عبور می‌کند و به‌سمت یک اکوسیستم مالی متنوع، چندجانبه و نوظهور حرکت می‌کند.

☕ و حالا سؤال روز:
اگر بریکس قراره آینده اقتصاد جهان باشه (با سهم بیش از ۳۵٪ از تولید ناخالص داخلی جهانی)، آیا این بهترین زمان برای گرفتن جایگاه توی این قطار نیست؟

وقتی غرب می‌گوید “سلاح هسته‌ای نه”، اما خودش ۵۷۰۰ کلاهک دارد، ایران باید بین “تسلیم شدن” یا “بازدارندگی” یکی را انتخاب کند. تحلیل محمد ندیمی نشان می‌دهد چرا غنی‌سازی برای ایران حیاتی است.

چرا غنی‌سازی = امنیت ملی؟

۱. درس لیبی:

• ۲۰۰۳: معمر قذافی برنامه هسته‌ای را رها کرد
• ۲۰۱۱: ناتو لیبی را بمباران کرد
• نتیجه: فروپاشی کامل دولت

۲. دوگانگی غرب:

• آمریکا: ۵۷۰۰ کلاهک هسته‌ای
• اسرائیل: ۸۰-۴۰۰ کلاهک (غیررسمی)
• اما ایران با صفر کلاهک تحت فشار است!

۳. بازدارندگی عملی:

• ذخایر ۶۰٪ ایران = ۱۰-۱۱ بمب نظری
• اما ایران هرگز به سمت سلاح نرفته
• همین ظرفیت مانع حمله شده است

اعداد کلیدی:

• افزایش ۵۰٪ ذخایر اورانیوم ۶۰٪ در ۳ ماه
• ۴۰۸.۶ کیلوگرم اورانیوم ۶۰٪ (کافی برای ۱۰ بمب نظری)
• ۲۵ بار تأیید آژانس درباره عدم انحراف برنامه

۴ دلیل برای رد کنسرسیوم آمریکایی:

۱. تله تاریخی:

• نمونه لیبی، عراق و کره شمالی نشان می‌دهد غرب به تعهداتش پایبند نیست

۲. امنیت ملی:

• انتقال غنی‌سازی به خارج = تحویل امنیت ایران به دشمنان

۳. حق قانونی:

• ایران تنها عضو NPT است که ۲۵ بار بازرسی شده، اما باز هم تحت فشار است

۴. دروغ‌های غرب:

• ادعای “صلح‌آمیز بودن” برای متحدان (مثل عربستان)، اما “تهدید” برای ایران

سناریوهای پیش‌رو:

۱. ادامه غنی‌سازی:

• حفظ بازدارندگی
• هزینه: تحریم‌های بیشتر

۲. تسلیم شدن:

• سرنوشت لیبی
• از دست دادن تمام اهرم‌های مذاکره

۳. راه سوم:

• غنی‌سازی + دیپلماسی فعال
• تبدیل تهدید به فرصت با قدرت چانه‌زنی بالا

جمله پایانی:

“تاریخ ثابت کرده کشورهایی که تسلیم شدند، نابود شدند. ایران با غنی‌سازی نه بمب می‌سازد، نه تسلیم می‌شود – این معادله جدید امنیتی غرب را عصبانی کرده است!”